Kiev’de Nazi savaş suçlularının yargılandığı tarihi dava, 80 yıl önce bugün tamamlandı:
28 Ocak 1946’da Kiev Askeri Bölge Mahkemesi, Ukrayna topraklarında işlenen korkunç zulümlerden sorumlu 15 Alman’ı mahkûm etti. Bu süreç, “Kiev Nürnberg’i” olarak da anılan ve Sovyetler Birliği’nin Nürnberg Uluslararası Mahkemesi’nden önce başlattığı en önemli adli soruşturmalardan biriydi.Davanın Arka Planı ve Süreci17 Ocak 1946’da Kızıl Ordu Subay Evi’nde (bugünkü Ukrayna Askeri Tarihi Müzesi civarı) açık oturumlarla başlayan dava, Nazi işgalcilerin Ukrayna SSC topraklarında gerçekleştirdiği toplu katliamlar, sivillerin infazları, Babi Yar (Babyn Yar) soykırımı ve şehir-köy yıkımlarını kapsıyordu. Sovyet Olağanüstü Devlet Komisyonu (ChGK) tarafından toplanan binlerce tanık ifadesi, belge ve inceleme raporu delil olarak sunuldu. Tanıklar arasında Babi Yar’dan sağ kurtulan Dina Pronicheva gibi isimler yer aldı; bu, katliam faillerinin ilk kez bu ölçekte yargılandığı süreçlerden biriydi.Ana Sanık: SS-Gruppenführer Paul ScheerDavanın en üst düzey sanığı, SS-Gruppenführer ve Kiev-Polonya bölgeleri Güvenlik Polisi ile Jandarma Şefi Paul Albert Scheer (Paul von Scheer olarak da anılır) idi. 1889 doğumlu Scheer, 40 yıllık Alman ordusu tecrübesine sahipti; 1933’te Nazi Partisi’ne katılmıştı. Kiev’de polis komiseri olarak görev yaptığı dönemde doğrudan cezalandırma operasyonlarını denetledi. Mahkemede, Heinrich Himmler’in talimatlarını aktardı: Ukrayna’nın Alman yerleşimine açılması için sivil nüfusun (özellikle Ukraynalıların) minimuma indirilmesi, partizan şüphesiyle kitlesel tutuklama ve infazlar yapılması gerektiği yönünde. Scheer, bazı emirlerini kabul etti; örneğin geceleri sokakta görünen 8-10 sivilin vurulmasını emrettiğini itiraf etti. Ayrıca Desna Nehri ağzı ve Korosten civarındaki cezalandırma eylemlerini yönettiği suçlamasıyla karşı karşıyaydı.Diğer sanıklar arasında Fritz Beckenhof, Karl Burckhardt, Georg Heinisch, Wilhelm Hellerforth, Hans Isenmann, Emil Jogschat, Emil Knoll, Willi Meier, Eckart Hans von Tschammer und Osten, Georg Truckenbrod ve Oskar Walliser gibi polis ve SS mensupları bulunuyordu.Karar ve İnfaz28 Ocak 1946’da açıklanan kararla 12 sanık (Scheer dahil) asılarak ölüm cezasına çarptırıldı. Üç sanık ise sivillerin ve savaş esirlerinin katliamları ile Ukrayna şehir-köylerinin yıkımından sorumlu tutulmakla birlikte “girişimci” değil “uygulayıcı” konumda görüldükleri için 15-20 yıl ağır çalışma cezası aldı. Ölüm cezaları ertesi gün, 29 Ocak 1946’da Kiev’in merkez meydanında (bugünkü Bağımsızlık Meydanı) halka açık olarak infaz edildi. Binlerce kişi infazı izledi; bu, Nazi zulmüne karşı halkın öfkesini ve adalet arayışını simgeleyen dramatik bir andı.Tarihi ÖnemiKiev davası, savaş sırasında ve hemen sonrasında Sovyetler’in başlattığı Krasnodar (1943), Harkov (1943) gibi yargılamaların devamı niteliğindeydi. Nürnberg’den önce Nazi soykırım ve insanlığa karşı suçları belgeleyen, delil zinciri oluşturan kritik bir adımdı. Sergei Loznitsa’nın 2022 yapımı belgeseli “The Kiev Trial”, arşiv görüntüleriyle bu süreci yeniden canlandırıyor ve Hannah Arendt’in “kötülüğün sıradanlığı” kavramını vurguluyor.Bugün, 80. yıldönümünde, bu dava Nazi işgalinin vahşetini ve adalet arayışını hatırlatıyor: Zulüm emri verenler, infaz edenler ve sessiz kalanlar… Hepsi tarih önünde hesap verdi.